Tölurnar uppfærast með vali þínu á hverri síðu. Frumathugun — ekki hagkvæmnimat.

Rekstur og sjóðstreymi — stenst reksturinn?

Árlegt sjóðstreymi virkjunarinnar (forsendur stilltar á fjármögnunarsíðunni): orkutekjur að frádregnum rekstri og viðhaldi, innmötunargjöldum og afborgun láns. Orka til forsölu-nágranna er greidd fyrirfram og gefur engar árlegar tekjur á forsölutíma — það sem stendur eftir er selt og borgar reksturinn niður.

Greiðsluþekja (DSCR): — — rekstrartekjur eftir rekstur/viðhald á móti afborgun láns. Yfir 1,0 = reksturinn stendur undir láninu.

Innmötunargjöld — áhrif afsláttar á afkomu

Virkjunaraðili greiðir RARIK innmötunargjöld (gjaldskrá nr. 46): fastagjald eftir fasaflokki + aflgjald á umsamið afl. Ef stjórnvöld gæfu afslátt af þeim fyrir smávirkjanir < 1 MW (eins og plusskunde í Noregi) batnar afkoman beint — rennistöngin breytir innmötunargjaldinu í rekstrarsjóðstreyminu að ofan (sjóðstreymi, DSCR og graf uppfærast).

Tækifæri: lagabreyting → hlutafélagseign nágranna

Stærsta hindrunin í dag er að allar viðskipti með rafmagn fara í gegnum Landsnet og dreifiveitu — með flutningskostnaði, jöfnunarorkuuppgjöri og veitumarka álagi. Þetta étur upp kerfissparnaðinn áður en hann nær til neytenda.

Tillaga að nýju módeli

1. Hlutafélag um virkjunina með fjórar tegundir hluthafa:
   • Landeigandi — leggur til land, vatnsrétt og hluta af eigin fé.
   • Nágrannar — kaupa hluti í eign sinni og fá raforku á móti.
   • Dreifiveita (RARIK) — eignast hlut ekki með peningum heldur með innviðum: spennistöð, dreifilína, tengingar og snjallmæling sem þarf til að knýta virkjun inn á netið. Þessi uppfærsla er nýtt eign veitunnar í félaginu.
   • Söluaðili rafmagns (Orkusalan / ON / HS Orka / Fallorka) — verður að vera hluthafi. Raforkulög nr. 65/2003 gera kröfu um sérleyfi til raforkusölu; aðeins skráður söluaðili má selja rafmagn til endanlegra notenda. Söluaðilinn sér um lögbundið uppgjör, mælingar og innheimtu og fær prósentu af veltu á móti hlut.
2. Hver hluthafi á rétt á rafmagni í hlutfalli við hlut sinn — fær orkuna „beint" frá virkjuninni, ekki keypta af veitunni á smásöluverði.
3. Þriðji aðili sér um daglegan rekstur — tæknilegt eftirlit, viðhald og rekstraruppgjör (t.d. Verkís, Mannvit eða nýtt sérhæft rekstrarfélag). Aðskilið frá hluthöfum til að tryggja faglega yfirferð.
4. Landsnet-uppgjör fellur niður á þeirri orku sem rennur innan félagsins — engin flutningsleið yfir Landsnet þarf að bóka þegar orkan fer ekki út af staðarnetinu.
5. Sparnaðurinn rennur til hluthafa — bæði eigin sparnaður og kerfissparnaður veitunnar verður mælanlegur og dreifist í hlutfalli við eignarhlut.

Þetta er ekki heimilt í dag á Íslandi. Raforkulög nr. 65/2003 gera ekki ráð fyrir slíku „orkusamfélagi" (e. energy community). ESB hefur leyft þetta með REDII (tilskipun 2018/2001) og samsvarandi lagabreyting hér myndi opna leiðina. Orkustofnun og Atvinnuvegaráðuneytið hafa rætt þetta í tengslum við endurskoðun raforkulaga.

Heimildir: Raforkulög nr. 65/2003 · ESB tilskipun 2018/2001 (REDII) gr. 22 um renewable energy communities · Orkustofnun skýrsla um framtíðarsýn raforkukerfis 2024.