Umframorka (umfram eigin notkun heimilisins) gæti farið beint til nágranna á föstu verði í stað þess að fara öll á heildsölumarkað. Hvert heimili miðast við meðalnotkun 150 m² húss: 32.000 kWh/ári.
Þegar staðbundin framleiðsla mætir staðbundinni eftirspurn kaupir veitan minni orku frá Landsneti og tapar minni orku í flutningi. Það er eðlilegt að veitan taki þátt í stofnkostnaði verkefnisins fyrirfram.
Þegar orkan fer á milli nágranna um staðbundna dreifiveitu fer hún aldrei inn á flutningskerfi Landsnets. Þá fellur Landsnet-flutningsgjaldið niður af reikningnum — bæði orkuhlutinn (~3,07 kr/kWh + jöfnunargjald 0,52 kr/kWh) og fastagjaldið (17,57 kr/dag). Dreifing staðarveitunnar (RARIK) stendur eftir, því orkan fer enn um staðarkerfið.
RARIK tapar um 6% af orkunni á leiðinni til notenda í dreifikerfinu (kaupir ~90 GWst/ári til að mæta tapinu). Þegar orkan er framleidd við hliðina á notkuninni fer hún ekki um langa leið — um 5 prósentustig af því tapi sparast. Þetta er orka sem RARIK þarf hvorki að kaupa (Elma ~7 kr) né flytja (Landsnet ~3 kr).
Reiknað: (eigin notkun + nágrannar) × 5% × 10 kr/kWh (orka 7 + flutningur 3). Aðeins staðbundin orka — útflutt heildsala fer áfram um kerfið.
Sumar jarðir voru seldar einkaaðilum á 20. og 21. öld en ríkið hélt eftir vatnsréttindunum. Vatnalög nr. 15/1923 gr. 16 leyfa að selja land og vatnsréttindi sitt í hvoru lagi. Ef ríkið heldur vatnsréttindunum þarf að semja við það um tímabundinn afnotarétt (allt að 65 ár) og greiða stigvaxandi leigu af brúttósöluverði.
Fordæmi: Svartá í Bárðardal (Stóru-Tunga ríkisjörð) — samningur fjármála- og efnahagsráðherra við SSB Orku, undirritaður 24. apríl 2013. Svartá var með 40 ára samning; hér er reiknað með 20 ára leigutíma og stigvaxandi prósentu af brúttósöluverði.
| Ár leigutíma | % af brúttó | Árlega við valinn kost |
|---|---|---|
| 1–5 | 2,5% | — kr |
| 6–10 | 5,0% | — kr |
| 11–15 | 6,0% | — kr |
| 16–20 | 7,0% | — kr |
| Meðaltal 20 ára | ~5,13% | — kr/ár |
| Heildarleiga 20 ára | 102,5% | — kr |
Heimildir: Vatnalög nr. 15/1923 gr. 16 (65 ára hámark) · Þingskjal 1160 / 596. mál 2016–2017 (svar fjármála- og efnahagsráðherra) · Nýtingarsamningur Svartár 2013 (PDF: Vatnsréttindi dæmi.pdf). Mat á arðsemi virkjunar gert af utanaðkomandi sérfræðingi í auðlindamálum áður en endurgjaldið var ákveðið.
Í stað þess að leiga vatnsréttinda renni beint í ríkissjóð gæti hún runnið í Loftslags- og orkusjóð og verið eyrnamerkt til að fjármagna næstu smávirkjanir. Hver virkjun borgar þá fyrir þá næstu — sami hugsunarháttur og í jarðgangakerfi Færeyja, þar sem veggjöld af einum göngum fjármagna gerð þeirra næstu (Eysturoyar- og Sandoyartunnilin). Sjóðurinn vex og smávirkjanir rísa hver af annarri án nýrra fjárveitinga.
Rök fyrir lægri prósentu. Þetta heimili fær engar niðurgreiðslur (dreifbýlisframlag) á þá orku sem það framleiðir og notar sjálft — ríkið sparar sér þann kostnað. Eðlilegt væri að leigan endurspeglaði það: annaðhvort lægra leiguhlutfall, eða að verkefnið fengi orkustyrk úr Loftslags- og orkusjóði í stað niðurgreiðslna. Hvort tveggja gerir verkefnið hagkvæmara og flýtir uppbyggingu.
Hliðstæða: Færeyjar — veggjöld Eysturoyar- og Sandoyartunnilsins fjármagna næstu jarðgöng. Loftslags- og orkusjóður (Umhverfis- og orkustofnun) getur styrkt verkefni sem nýta innlenda endurnýjanlega orku; hér væri leigan endurnýtt sem stofnfé hans.
Virkjunaraðili greiðir til RARIK fyrir að senda orku inn á dreifikerfið — aðskilið frá söluverði orkunnar. Gjaldskráin er tvíþætt: fastagjald eftir stærðar-/fasaflokki og aflgjald á umsamið afl samkvæmt tengisamningi. Ekkert orkugjald er á innmataða kWh.
| Liður | Verð (án VSK) | Árlega fyrir valinn kost |
|---|---|---|
| Fastagjald (flokkur —) | — | — kr |
| Aflgjald á umsamið afl | 837.638 kr/MW/ári | — kr |
| Heildargjöld á ári 24% VSK | + 24% VSK | — kr |
| Tengisamningsgjald (einu sinni) | 100.000 kr m. VSK | — kr |
| Áhrif á hverja innmataða kWh | heildargjöld ÷ ársorka | — kr/kWh |
| Nettó heildsöluverð eftir innmötunarkostnað | 7 kr − gjöld/kWh | — kr/kWh |
Heimild: Veitur — verðskrá fyrir innmötun raforku, gildir frá 1.7.2026. Fastagjald: ósamfasa <35 kW 99.826 · 35–59 kW 131.350 · 60–99 kW 183.890 kr/ári án VSK; ekkert þriggja fasa fastagjald. Tengigjald samkvæmt verðskrá Veitna eða kostnaðaráætlun.
Heimild: RARIK gjaldskrá fyrir innmötun raforku nr. 46, gildir frá 1.12.2025. Notuð fyrir öll veitusvæði nema Veitna. Fastagjaldsflokkar: 1-fasa <35 kW 105.930 · 35–59 kW 141.240 · 60–99 kW 200.090 · 3-fasa 294.250 kr/ári án VSK. Tengisamningsgjald gengur upp í tengigjald ef verkefnið heldur áfram. Eiginlegt tengigjald (lína + spennir) er sérverðlagt eftir aðstæðum.
Varmadæla nýtir SCOP ~3 — gefur 3 kWh hita fyrir hverja 1 kWh raforku. Lækkar húsanotkun um ~64% miðað við beina rafhitun.
Stofnkostnaður varmadælu: 1,2–2,5 M kr fyrir loftvarmadælu, 2,5–5 M kr fyrir jarðvarmadælu. Heimili með niðurgreidda rafhitun geta átt rétt á eingreiðslu vegna varmadælu (lög 78/2002, III. kafli).
Þar sem hús eru orðin lúin eða illa einangruð borgar sig ekki að setja upp varmadælu. Best að fá ráðgjöf hjá söluaðilum varmadæla.